नेपाल जस्तो विकासशील राष्ट्रमा युवा वर्ग नै सबैभन्दा ठूलो सम्भावनाको स्रोत हो। आजको युग नवप्रवर्तन र उद्यमशीलताको युग हो। पारंपरिक जागिरमुखी सोचमा सीमित नहुँदै अब युवाहरूले आफ्नै सोच र सीपका आधारमा व्यवसाय सिर्जना गर्ने साहस देखाइरहेका छन्। यही नयाँ सोच र प्रयासलाई युवा उद्यमशीलता भनिन्छ, जसले देशको आर्थिक रूपान्तरणमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउन सक्छ। यो केवल आर्थिक विकासको माध्यम मात्र होइन, यो सामाजिक परिवर्तनको संवाहक र आत्मनिर्भर भविष्यको आधारशिला पनि हो।
युवा उद्यमशीलताको महत्व र नेपालमा यसको सम्भावना :
नेपालको जनसंख्याको झण्डै ४० प्रतिशत हिस्सा युवाहरूको छ। यो तथ्याङ्कले ठूलो सम्भावना बोकेको छ। यदि यी युवालाई सक्षम उद्यमीका रूपमा विकास गर्न सकियो भने देशको रोजगारीको दरमा ठूलो सुधार ल्याउन सकिन्छ, जसले विदेश पलायनको समस्यालाई समेत सम्बोधन गर्न मद्दत गर्छ। युवा उद्यमशीलता भनेको केवल आर्थिक लाभ लिने माध्यम मात्र होइन; यो समस्याको समाधान दिने, समाजलाई नयाँ दिशा दिने र आत्मनिर्भर भविष्य निर्माण गर्ने यात्राको नाम हो। युवाहरूको ऊर्जा, सिर्जनशीलता र प्रविधिको ज्ञानले परम्परागत व्यवसायिक ढाँचालाई चुनौती दिँदै नवीन र दिगो समाधानहरू प्रदान गर्न सक्छन्।
आजकल नेपालका युवाहरू कृषि, सूचना प्रविधि, पर्यटन, शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा, र सामाजिक सेवा जस्ता विविध क्षेत्रमा नवप्रवर्तनसहित उद्यम शुरु गरिरहेका छन्। हाइड्रोपोनिक्स खेती, ई–कमर्स प्लेटफर्म, डिजिटल मार्केटिङ, अनलाइन शिक्षा सेवा लगायत दर्जनौं नयाँ र सशक्त व्यवसायिक मोडलमा युवाहरूको सहभागिता उल्लेखनीय छ। यसले देखाउँछ कि युवाहरू अब मात्र उपभोक्ता होइनन्, उत्पादक र परिवर्तनकर्मी पनि हुन्। उनीहरूले आफ्नै बलमा नयाँ अवसरहरू सिर्जना गर्दैछन्, जसले अरूका लागि पनि रोजगारीका ढोकाहरू खोल्दैछ।
युवा उद्यमीले सामना गर्ने चुनौतीहरू :
पूँजीको अभाव: धेरै युवा उद्यमीहरूलाई आफ्नो विचारलाई वास्तविकतामा बदल्न आवश्यक पर्ने प्रारम्भिक पूँजीको अभाव हुन्छ। वित्तीय संस्थाहरूको कठोर मापदण्ड र धितोको आवश्यकताले गर्दा उनीहरूलाई ऋण लिन गाह्रो हुन्छ।
व्यवसाय सञ्चालनको अनुभवको कमी: सैद्धान्तिक ज्ञान भए पनि, अधिकांश युवाहरूसँग व्यावहारिक व्यवसाय सञ्चालन, बजार विश्लेषण, मानव संसाधन व्यवस्थापन, र कानुनी प्रक्रियाहरूको अनुभवको अभाव हुन्छ।
सरकारी सहजीकरणको कमी र कर प्रणालीको जटिलता: व्यवसाय दर्ता प्रक्रिया अझै झन्झटिलो र लामो छ। कर प्रणालीको जटिलता, विभिन्न सरकारी निकायहरूबीच समन्वयको अभाव र नीतिगत अस्थिरताले युवा उद्यमीहरूलाई निरुत्साहित गर्छ।
बजार पहुँचको कठिनाइ: साना तथा नयाँ उद्यमहरूलाई ठूला बजारमा आफ्नो उत्पादन पुर्याउन गाह्रो हुन्छ। वितरण सञ्जालको कमी र प्रतिस्पर्धात्मक बजारले चुनौती थप्छ।
जोखिम व्यवस्थापनमा अपरिपक्वता: उद्यमशीलतामा जोखिम स्वाभाविक हुन्छ, तर यसलाई कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्ने ज्ञानको कमीले युवा उद्यमीहरूलाई अप्ठ्यारो पार्न सक्छ। असफलतालाई स्वीकार गर्ने र त्यसबाट सिक्ने संस्कृति अझै विकास भइसकेको छैन।
परामर्श र मेन्टरसिपको अभाव: सफल उद्यमीहरूबाट उचित मार्गदर्शन र सल्लाह पाउन नसक्दा युवाहरूले गल्ती दोहोर्याउने सम्भावना बढी हुन्छ।
समाधान र भावी मार्गचित्र :
सरकारी पहल: सरकारले ‘स्टार्टअप नीति’ लाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयनमा ल्याउनुपर्छ। व्यवसाय दर्ता प्रक्रियालाई डिजिटल माध्यमबाट अझ सरल र तीव्र बनाउनुपर्छ। युवा उद्यमीका लागि सहुलियतपूर्ण कर्जा तथा अनुदान कार्यक्रमहरूलाई विस्तार गरी थप पहुँचयोग्य बनाउनुपर्छ। कर प्रणालीलाई युवा उद्यमीमैत्री बनाउनुका साथै ‘ट्याक्स होलिडे’ जस्ता प्रोत्साहनका कार्यक्रमहरू लागू गर्न सकिन्छ। स्थानीय तहसम्म उद्यमशीलता प्रवर्द्धनका लागि विशेष कोष स्थापना गरिनुपर्छ।
शैक्षिक संस्थाहरूको भूमिका: विश्वविद्यालय र कलेजहरूले परम्परागत पाठ्यक्रमभन्दा बाहिर गएर उद्यमशास्त्र र सीप विकास मा जोड दिनुपर्छ। ‘इनक्युबेशन सेन्टर’ र ‘भेन्चर ल्याब’ हरूको स्थापना गरी विद्यार्थीहरूलाई सैद्धान्तिक ज्ञानका साथै व्यावहारिक अनुभव पनि प्रदान गर्नुपर्छ। उद्यमीहरूलाई अतिथि शिक्षकका रूपमा आमन्त्रण गरी उनीहरूका अनुभवबाट सिक्ने अवसर प्रदान गर्नुपर्छ।
निजी क्षेत्र र वित्तीय संस्थाहरूको सहकार्य: निजी क्षेत्रले युवा उद्यमीहरूमा लगानी गर्नुपर्छ र उनीहरूलाई बजार पहुँचमा सहयोग गर्नुपर्छ। भेन्चर क्यापिटल, एन्जल इन्भेष्टर र क्राउडफन्डिङ जस्ता नयाँ वित्तीय उपकरणहरूको विकास र विस्तार गर्नुपर्छ। बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले युवा उद्यमीका लागि ‘स्टार्टअप प्याकेज’ वा ‘बिजनेस लोन’ सहज रूपमा उपलब्ध गराउनुपर्छ।
परामर्श र मेन्टरसिप: अनुभवी उद्यमी, व्यावसायिक विशेषज्ञ र सफल व्यक्तिहरूले युवा उद्यमीहरूलाई परामर्श र मेन्टरसिप प्रदान गर्नुपर्छ। यसले उनीहरूलाई सही निर्णय लिन, चुनौतीहरूको सामना गर्न, र असफलताबाट सिक्न मद्दत गर्छ।
उद्यमशीलताको संस्कृति विकास: समाजमा उद्यमशीलतालाई सम्मान गर्ने र जोखिम लिने प्रवृत्तिलाई प्रोत्साहन गर्ने संस्कृति विकास गर्नु आवश्यक छ। असफलतालाई सिक्ने अवसरका रूपमा लिने र नवप्रवर्तनलाई प्रोत्साहन गर्ने वातावरण सिर्जना गर्नुपर्छ।
अन्त्यमा…
नेपालमा युवालाई विदेश पलायनबाट रोक्न सक्ने एकमात्र दीर्घकालीन उपाय भनेको उनीहरूलाई देशमै रोजगारी र सम्भावना देखाउनु हो। त्यो सम्भावना उद्यमशीलता मा छ। युवा उद्यमशीलता केवल कुनै कम्पनी खोल्नु मात्र होइन; यो जीवनशैली हो, दृष्टिकोण हो, र राष्ट्र विकासको एक निर्णायक उपाय हो। आत्मनिर्भर, नवप्रवर्तनशील र समाजमुखी उद्यमशीलताको संस्कृति स्थापित गरेर मात्र हामी समृद्ध नेपालको सपना साकार गर्न सक्छौं।
नेपालजस्ता देशमा जहाँ अवसरहरू प्रशस्त छन् तर तिनको उपयोग गर्ने संयन्त्रहरू कमजोर छन्, त्यहाँ युवाको आत्मबल, सिर्जनशीलता र जोश उद्यमशीलतामार्फत राष्ट्रको मेरुदण्ड बन्न सक्छ। यसले नयाँ रोजगारी सिर्जना गर्नुका साथै अर्थतन्त्रलाई गतिशील बनाउँछ र सामाजिक रूपान्तरणमा समेत ठूलो योगदान पुर्याउँछ। तसर्थ, युवा उद्यमशीलतालाई प्राथमिकतामा राखेर अगाडि बढ्नु नै नेपालको उज्ज्वल भविष्यको आधार हो।