काठमाडौँ, जेठ ३०: भारतको अहमदाबादस्थित सरदार वल्लभभाई पटेल अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको रनवेबाट १.५ किमिको दूरीमा ‘टेकअफ’ गर्नेबित्तिकै दुर्घटनाग्रस्त भएको बोइङ ७८७-८ ड्रीमलाइनर विमानको कारण खोज्न अधिकारीहरू प्रयत्नशील छन्। बिहीवार भएको यस दुर्घटनामा विमानमा सवार २४१ यात्रु र विमान खसेको स्थानमा रहेका केही मानिसको मृत्यु भएको छ।
सन् २०११ मा व्यावसायिक उडान क्षेत्रमा प्रवेश गरेयता ७८७-८ ड्रीमलाइनर यसरी दुर्घटनाग्रस्त भएको यो पहिलोपटक हो। आगामी दिनमा भारतीय, ब्रिटिश र अमेरिकी विज्ञहरूले संयुक्त रूपमा अनुसन्धान गर्ने छन्, जसले दुर्घटनाको वास्तविक कारण पत्ता लगाउन मद्दत पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
बीबीसीले हवाई उडान विज्ञहरू र भारतमा रहेका विमानचालकहरूसँग कुराकानी गर्दा उडेको क्षणभरमै विमान सघन आबादी भएको क्षेत्रमा किन खसेको हुन सक्छ भन्नेबारे विभिन्न सम्भावनाहरू औँल्याइएका छन्। कुरा गरेका कैयौँ पाइलटहरू नाम उल्लेख नगर्ने शर्तमा बोलेका छन्, र उनीहरू नियमित रूपमा ७८७-८ ड्रीमलाइनर भारतीय अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट उडाउँदै आएका अनुभवीहरू हुन्।
दुर्घटनाको पृष्ठभूमि र प्रारम्भिक जानकारी:
दुर्घटनाग्रस्त ७८७-८ ड्रीमलाइनर विमान क्याप्टेन सुमित शबरवाल र उनका सहचालक क्लीभ कुन्दरले उडाएका थिए। दुवैजना असाध्यै अनुभवी थिए र संयुक्त रूपमा ९,००० घण्टा विमान उडान गरेको अनुभव उनीहरूसँग थियो। सबरवालसँग त २२ वर्षभन्दा बढी समयदेखि कमर्सियल पाइलटको रूपमा काम गरेको अनुभव थियो।
विमानमा २४२ जना यात्रु थिए। एयर इन्डियाले जनाएअनुसार यो जेट १३:३९ स्थानीय समयमा उडेको थियो। भारतका गृहमन्त्री अमित शाहले बताएअनुसार विमानमा १०० टन तेल थियो, अर्थात् अहमदाबाद छोड्दा ट्याङ्क पूर्ण रूपमा भरिएको थियो।
‘टेकअफ’ गर्नेबित्तिकै ककपिटले ‘मेडे कल’ (जीवनरक्षाको याचना) दिएको भारतको हवाई नियामकले जनाएको छ। त्यसपछि विमानबाट कुनै प्रतिक्रिया प्राप्त भएन। ‘मेडे कल’का लागि केले प्रेरित गर्यो, त्यो स्पष्ट छैन तर विमान दुर्घटनामा बाँच्न सफल एक मात्र व्यक्तिले भारतीय सञ्चारमाध्यमलाई भनेअनुसार विमानले उचाइ लिन सङ्घर्ष गरिरहेका बेला उनले ठूलो आवाज सुनेका थिए।
बीबीसी भेरिफाईले प्रमाणित गरेको फुटेजले देखाएअनुसार विमान मानव बस्तीमाथि असाध्यै होचो उचाइमा उडेको थियो। जारी पछिल्लो तथ्याङ्कअनुसार विमान ६२५ फिटको उचाइमा पुगेको थियो। त्यसपछि त्यो झर्न थाल्यो, रुखहरू र घरहरूमा छोपिएको देखियो र एक विशाल विस्फोट हुन पुगेको थियो। बीबीसी भेरिफाईले सीसीटीभी फुटेज हेरेअनुसार विमान ३० सेकेन्डका लागि हावामा थियो। विमान सघन मानव बस्ती भएको स्थानमा खसेको थियो, जसले गर्दा सरकारी भवन, अस्पतालसहित हाउजिङ ब्लकहरू गम्भीर रूपमा क्षतिग्रस्त भएका छन्।
दुर्घटनाका सम्भावित कारणहरू (विशेषज्ञ अनुमान):
विमानको उडानको सङ्क्षिप्त भिडिओ हेर्दा दुर्घटनाको कारण स्थापित गर्न असम्भवप्रायः छ। आगामी दिनमा विमानको ‘ब्ल्याक बक्स’ र समग्र भग्नावशेषको जाँच गरेर विस्तृत अनुसन्धान हुनेछ। तर, भिडिओहरूमा देखिएअनुसार विमान जमिनबाट माथि उड्न नै सङ्घर्ष गरिरहेको थियो। विशेषज्ञहरूले तीन मुख्य सम्भावनाहरू औँल्याएका छन्:
-
दुवै इन्जिन ‘फेल’ भएको आशङ्का (डबल इन्जिन फेलर): केही विज्ञहरूले अनुमान लगाएअनुसार एउटा कारण चाहिँ असाध्यै दुर्लभ कुरा— दुवै इन्जिन ‘फेल’ भएको हुन सक्छ। अहिले उठेको प्रश्न के हो भने विमानको ‘र्याम एअर टर्बाइन’ सक्रिय बनाइएको थियो कि थिएन। यो आपत्कालीन ‘ब्याकअप टर्बाइन’ हो, जसले मुख्य इन्जिनहरूले काम गर्न छोडे भने ऊर्जा उत्पादन सुरु गरिहाल्छ। उडान विज्ञ मोहन रङ्गनाथनले ‘डबल इन्जिन फेलर’ “असाध्यै असाध्यै दुर्लभ घटना” भएको बताएका छन्। इन्धन प्रदूषित वा पाइपमा कुनै अवरोध आउँदा पनि यस्तो हुन सक्ने एक वरिष्ठ पाइलटको भनाइ छ। तर, पूर्वपाइलट मार्को चानले उपलब्ध फुटेजका आधारमा ‘डबल इन्जिन फेल’ भएको भन्ने प्रमाण नभएको बताएका छन्।
-
चरासँग ठक्कर (बर्ड स्ट्राइक): विज्ञहरूले औँल्याएको अर्को सम्भावना चाहिँ चरासँग ठक्कर खानु हो। विमान चरासँग ठोकिन पुग्यो भने त्यो विमानका लागि असाध्यै घातक हुन सक्छ, र गम्भीर अवस्थामा दुवै इन्जिन शक्तिविहीन हुन पुग्छन्। गत वर्ष त्यस्तै घटना हुँदा दक्षिण कोरियाको जेजु एयर दुर्घटनामा १७९ मानिस मारिएका थिए। अहमदाबाद विमानस्थलबारे जानकार पाइलट र विज्ञहरूले उक्त विमानस्थल चराहरूको सन्दर्भमा “कुख्यात” रहेको बताएका छन्। गुजरात राज्यमा गत पाँच वर्षमा विमानहरू चरासँग ठोक्किएका ४६२ घटना भएका छन्, जसमध्ये धेरै अहमदाबाद विमानस्थलमा भएका थिए। यद्यपि, एक वरिष्ठ पाइलटले चराले दुवै इन्जिनलाई एकैचोटि असर गरेको बेलामा बाहेक यत्रो दुर्घटना विरलै निम्त्याउने बताएका छन्।
-
विमानका पखेटाहरूको समस्या (अपूर्ण फैलावट): बीबीसी भेरिफाईसँग कुरा गरेका तीन विशेषज्ञको राय छ – उडान सुरु गर्ने समयमा विमानका पखेटाहरू पूर्ण रूपमा फैलिएका नभएको हुनाले दुर्घटना भएको हुन सक्छ। पखेटाले ‘टेकअफ’का बेला असाध्यै महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्, जसले विमानलाई कम गतिमा माथि उड्न मद्दत गर्छ। यदि तिनीहरू उचित तवरमा विस्तारित भएनन् भने, भारी इन्धन र पूर्ण सीट क्षमताका यात्री भएको जेटलाई तातो अवस्था (अहमदाबादमा ‘टेकअफ’का समयमा तापक्रम ४० डिग्री सेल्सियस थियो) मा उचाइ लिन मुस्किल पर्न जान्छ। यस्तो परिस्थितिमा सानै मात्र भए पनि प्राविधिक त्रुटिले डरलाग्दो परिणाम दिन सक्छ। यद्यपि, पूर्वपाइलट चानले अहिलेसम्म आएको फुटेज स्पष्ट नभएकाले पखेटा विस्तारित गरिएका थिए कि थिएनन् भन्ने बताउन नसकिने बताए। उनले यस्तो त्रुटि असाध्यै अस्वाभाविक हुने र यो सम्भावित मानवीय त्रुटितर्फ औँल्याउन सक्ने बताएका छन्, किनभने ‘टेकअफ’अघि गरिने प्रक्रियाको सूचीमा पखेटा विस्तारित गर्ने कार्य पनि पर्दछ।
अनुसन्धान पूरा भएपछि मात्र दुर्घटनाको यथार्थ कारण पत्ता लाग्नेछ।
साभार : बीबीसी न्यूज नेपाली