काठमाडौँ । भारतीय अर्थतन्त्रमा अमेरिकी डलरको तीव्र अभाव र भारतीय रुपैयाँ (INR) इतिहासकै कमजोर अवस्थामा पुगेपछि भारत सरकारले सुन तथा चाँदी आयातमा लाग्ने कूल भन्सार महसुल ६ प्रतिशतबाट बढाएर एकैपटक १५ प्रतिशत पुर्याएको छ। Bloomberg को प्रतिवेदन अनुसार, सेयर बजारको तीव्र उतारचढाव र मध्यपूर्वको बढ्दो तनावका कारण भारतीय लगानीकर्ताहरूले सुरक्षित लगानीका रूपमा भौतिक सुन सञ्चित (होर्डिङ) गर्न थालेपछि सरकारले आयात नियन्त्रण गर्न यो कठोर कदम चालेको हो।
सुन आयातमा १० प्रतिशत आधारभूत भन्सार शुल्क (Basic Customs Duty) र ५ प्रतिशत कृषि पूर्वाधार तथा विकास उपकर (AIDC) थपिएपछि भारतमा सुनको आयात शुल्क ह्वात्तै बढेको छ। भारत सरकारले यो आकस्मिक निर्णय लिनुका मुख्य कारणहरूमध्ये डलरको सञ्चिति जोगाउने रणनीति प्रमुख हो। भारतीय नागरिकहरूले सुन किन्न मात्रै वार्षिक ७१ अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी रकम बाहिर पठाएपछि विदेशी मुद्रा सञ्चिति जोगाउन कर वृद्धि गरिएको हो।
यसैगरी, चालु खाता घाटा (CAD) नियन्त्रण पनि यसको अर्को कारण हो। निर्यातको तुलनामा सुनको अत्यधिक आयात बढेर वैदेशिक व्यापार सन्तुलन बिग्रिएपछि सरकारले यसलाई रोक्न भन्सारको ठूलो पर्खाल खडा गरेको हो। यो कर वृद्धि हुनुअघि भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले देशको अर्थतन्त्र बचाउन नागरिकहरूलाई कम्तीमा एक वर्षसम्म अत्यावश्यक बाहेकका सुन र विलासिताका सामान खरिद नगर्न सार्वजनिक अपिल समेत गर्नुभएको थियो।
नेपाली बजारमा प्रत्यक्ष असर: तस्करीको उच्च जोखिम
भारतको यो निर्णयले नेपाली सुनचाँदी बजारमा सीधा प्रभाव पार्ने अर्थविद्हरू बताउँछन्। भारतमा कर बढेसँगै त्यहाँ सुन निकै महँगो हुने भएकाले नेपालको खुल्ला सिमानाको फाइदा उठाउँदै नेपालबाट अवैध रूपमा भारततर्फ सुन तस्करी हुने जोखिम उच्च रूपमा बढेको छ। यसले गर्दा नेपालको बैंकिङ प्रणालीबाट डलर बाहिरिने र नेपालमा समेत सुनको कृत्रिम अभाव भई स्थानीय मूल्य अस्थिर हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।