मुखको स्वास्थ्य: दाँतमात्र माझेर पुग्छ कि जिब्रो पनि सफा गर्नुपर्छ?

जिब्रो रगडेर सफा गर्न 'स्क्र्यापर' प्रयोग गर्ने चलन नयाँ होइन। यसको प्रयोग कम्तीमा रोमनकालदेखि हुँदै आएको मानिन्छ भने इतिहासका विभिन्न कालखण्डमा फ्रान्सका पूर्वसम्राट नेपोलियन बोनापार्ट र अमेरिकी राष्ट्रपति जर्ज वासिङटनजस्ता प्रसिद्ध व्यक्तित्वहरूले पनि जिब्रो सफਾ गर्ने उपकरण प्रयोग गर्ने गरेको उल्लेख पाइन्छ। अहिले पनि धेरै सेलिब्रिटीहरूले आफ्नो 'वेलनेस रूटिन' मा जिब्रो स्क्र्यापिङलाई नियमित रूपमा समावेश गर्दै आएका छन्।

तर आम मानिसमा अझै पनि एउटै प्रश्न उठ्ने गरेको छ— के जिब्रो रगडेर सफा गर्नु साँच्चै मुखको स्वास्थ्यका लागि उपयोगी छ, वा नियमित रूपमा दाँत माझ्नु र फ्लस गर्नु मात्रै पर्याप्त हुन्छ? दन्त तथा मुखको स्वास्थ्यका जानकारहरूका अनुसार मुखको समग्र स्वच्छता कायम राख्न विभिन्न तरिका अपनाउने गरिएको भए पनि यसको वैज्ञानिक पाटोलाई बुझ्न जरुरी हुन्छ।

मुखका सूक्ष्मजीव र स्वास्थ्यमा तिनको प्रभाव

मानव शरीरको मुखभित्र करिब ७०० प्रजातिको ब्याक्टेरिया बसोबास गर्ने गर्दछन्। ब्याक्टेरिया बाहेक मुखमा फंगस, प्रोटोजोआ र भाइरसहरू पनि सक्रिय रूपमा रहेका हुन्छन्। यी सबै सूक्ष्मजीवहरू हानिकारक भने हुँदैनन्। एक स्वस्थ मुखमा विभिन्न किसिमका सूक्ष्मजीवहरूबीच एक किसिमको प्राकृतिक सन्तुलन कायम रहेको हुन्छ।

तर जब मुखको सरसफाइ कमजोर हुन्छ, धूमपान गर्ने बानी हुन्छ वा अस्वस्थ खानपानको कारणले यो सूक्ष्मजीवहरूको सन्तुलन बिग्रन जान्छ, तब समस्या उत्पन्न हुन्छ। असन्तुलित अवस्थामा ब्याक्टेरियाका हानिकारक समूहहरू बन्न सक्छन्, जसलाई बायोफिल्म भनिन्छ। यिनै बायोफिल्महरूका कारण दाँतमा किरा लाग्ने, गिजाको रोग फैलिने र लामो समयसम्म मुख गन्हाउनेजस्ता समस्याहरू फस्टाउने अवसर पाउँछन्।