📌 मुख्य बुँदाहरू:
- भारतीय रिजर्भ बैंक (आरबिआई) को हस्तक्षेपपछि अमेरिकी डलरको तुलनामा भारतीय रूपैयाँ ९५ भन्दा तल फर्किएको छ।
- नेपाल र भारतबीच स्थिर विनिमय दर (१०० भारू बराबर १६० रूपैयाँ) भएका कारण भारतीय मुद्राको उतारचढावको प्रत्यक्ष प्रभाव नेपाली रूपैयाँमा पनि पर्ने गरेको छ।
- आरबिआईले विदेशी मुद्रा बजारमा हस्तक्षेप गर्नुका साथै विदेशमा रहेका भारतीयलाई डलर ल्याउन प्रोत्साहित गर्ने नीति अपनाएको छ।
अमेरिकी डलरको तुलनामा भारतीय रूपैयाँमा आएको तीव्र गिरावटलाई नियन्त्रण गर्न भारतीय रिजर्भ बैंक (आरबिआई) ले विभिन्न कसरत गरेपछि भारूमा केही सुधार देखिएको छ। एक अमेरिकी डलर बराबर ९७ भारूको नजिक पुगेको विनिमय दरमा केन्द्रीय बैंकको हस्तક્ષपपछि भारू ९५ भन्दा तल झर्न सफल भएको छ।
भारतसँग स्थिर विनिमय दर (१०० भारू बराबर १६० रूपैयाँ) कायम रहेको नेपाली मुद्रामा पनि भारतीय बजारको यो फेरबदलको असर देखिएको छ। आरबिआईको सक्रियतापछि भारू उकासिएसँगै नेपाली रूपैयाँको स्थितिमा पनि त्यसको सकारात्मक प्रभाव परेको छ।
भारू उकास्न अपनाइएका उपायहरू
बेलायती पत्रिका 'द इकोनोमिस्ट' ले जनाए अनुसार, भारतीय रूपैयाँको सन्तुलन कायम राख्न आरबिआईले विदेशमा रहेका भारतीय नागरिकलाई उच्च ब्याजदर र विनिमय दरको जोखिमबाट सुरक्षाको प्रत्याभूति दिँदै देशमा डलर भित्र्याउन प्रेरित गरेको छ। यसका साथै, बजारमा अर्बौं डलर बिक्री गरेर भारतीय रूपैयाँ खरिद गर्ने नीति लिइएको छ।
मुद्राको अवमूल्यनमाथि सट्टेबाजी गर्ने लगानीकर्ताहरूमाथि कडा नियन्त्रण कसिनुका साथै आफ्ना व्यावसायिक प्रयोजनका लागि विदेशी मुद्राको जोखिमबाट बच्न खोज्ने कम्पनीहरूका लागि समेत थप महँगो पर्ने नियमहरू लागू गरिएको छ।
नेपाली अर्थतन्त्रमा पर्न सक्ने प्रभाव
यी सबै उपायहरूले हालका लागि भारतीय रूपैयाँलाई सम्हाले पनि यसलाई मुद्राको दीर्घकालीन विजय मान्ने कि गम्भीर आर्थिक समस्यालाई केही समयका लागि मात्र टार्ने प्रयास भन्नेबारे आर्थिक क्षेत्रमा बहस सुरु भएको छ। भारतसँगको स्थिर विनिमय प्रणालीका कारण नेपालको वैदेशिक व्यापार र मुद्रास्फीतिमा समेत यस किसिमका मौद्रिक हस्तक्षेपहरूको परोक्ष असर पर्ने गर्दछ।
