📌 मुख्य बुँदाहरू:
- गाउँघरमा तोरी, चिउरी र सरसिउँ पेल्न प्रयोग हुने परम्परागत काठका कोलहरू आधुनिक प्रविधिको विकाससँगै लोप हुँदै गएका छन्।
- सालका काठका मुढाबाट निर्माण गरिने यस्ता कोलहरूमा विगतमा गाउँलेहरू मिलेर पालैपालो तेल तथा चिउरीको घिउ निकाल्ने गर्दथे।
- गुल्मीका मुसिकोट, इस्मा, गुल्मी दरबार र छत्रकोटलगायतका क्षेत्रमा व्यापक रूपमा प्रयोग हुने यो परम्परागत प्रविधि अहिले सम्झनामा मात्र सीमित बन्दै गएको छ।
केही दशक अघिसम्म गाउँघरमा तोरी र चिउरी पेल्नका लागि मुख्य साधनका रूपमा प्रयोग हुने परम्परागत काठका कोलहरू अहिले विस्तारै लोप हुँदै गएका छन्। पछिल्लो समय सहरदेखि गाउँसम्म आधुनिक प्रविधिको विकाससँगै तेल पेल्ने मेसिन तथा आधुनिक मिलहरूको प्रयोग बढेपछि पुराना परम्परागत कोलहरू गाउँघरबाट हराउँदै गएका हुन्।
सालका काठका मुढालाई परम्परागत सीप र प्रविधिको प्रयोग गरी निर्माण गरिने यस्ता कोलहरू कुनै समय ग्रामीण जीवनमा अति महत्वपूर्ण साधन मानिन्थे। विगतमा गाउँलेहरू एकजुट भएर सार्वजनिक स्थानमा कोल गाड्ने र त्यही कोलको सहायताले तोरी, सरसिउँ तथा चिउरी पेलेर तेल तथा घिउ निकाल्ने प्रचलन थियो। घरघरमा उत्पादन हुने तेलहन बाली प्रशोधन गर्न गाउँका मानिसहरू महिनाौंसम्म पालो कुरेर बस्ने गरेको स्थानीयवासीहरूको स्मरण छ।
सम्झनामा सीमित बन्दै पुराना अभ्यास
जिल्लाको मुसिकोट नगरपालिका–२ पास्तीकी उमाकला घिमिरेका अनुसार विगतमा गाउँघरमा सामूहिक सहकार्यमा चल्ने यो परम्परागत प्रविधि अहिले केवल सम्झनामा मात्र सीमित हुन थालेको छ। गुल्मीका मुसिकोट, इस्मा, गुल्मी दरबार, छत्रकोटलगायतका क्षेत्रमा यसको प्रयोग व्यापक थियो। स्थानीयले आफ्नै खेतबारीको उत्पादन र वन जङ्गलबाट सङ्कलन गरिएको चिउरी प्रशोधन गरी घरायसी प्रयोजनका लागि घ्यू-तेलको गर्जो टार्ने गर्दथे।
संरक्षणको अभावमा विस्थापित हुँदै सम्पदा
अहिले ग्रामीण क्षेत्रमा समेत सहज र छिटो तरिकाले तेल उत्पादन गर्न आधुनिक मेसिनको प्रयोग बढेसँगै पुरानो प्रविधि पूर्ण रूपमा विस्थापित बन्दै गएको छ। छत्रकोट गाउँपालिका–५ हर्दिनेटाका जनक पन्तले परम्परागत प्रविधि र सामग्रीको ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्व बुझ्न नसक्दा गाउँघरका पुराना मौलिक सम्पदाहरू संरक्षणको अभावमा विस्तारै हराउँदै गएको धारणा व्यक्त गरेका छन्।
📄 प्रेस विज्ञप्ति / सूचना























