समयमै पहिचानले गर्छ दृष्टिको संरक्षण – हामी हेरचाह गर्छौं

संजीव यादव | अप्टोमेट्रिस्ट | मेची नेत्रालय

हरेक वर्ष जुन २२ देखि जुन २८ सम्म विश्वभर अन्तर्राष्ट्रिय बहिरा–अन्धोपन सचेतना हप्ता (International Deafblind Awareness Week) मनाइन्छ। यस हप्ताको मुख्य उद्देश्य ‘बहिरा–अन्धोपन’ (Deafblindness) सम्बन्धी जनचेतना अभिवृद्धि गर्नु हो। यो एउटा यस्तो विशिष्ट आनुवंशिक वा जन्मजात अवस्था हो जसमा व्यक्तिले दृष्टि (हेर्ने) र श्रवण (सुन्ने) दुवै क्षमता एकैसाथ गुमाउँछन्। यसको सीधा असर व्यक्तिको सञ्चार, स्वतन्त्र हिँडडुल (Mobility), शिक्षा र दैनिक जीवनयापनमा पर्दछ।

बहिरा–अन्धोपन जन्मजात रूपमा (At birth) देखा पर्न सक्छ वा वंशाणुगत कारण, कडा संक्रमण, चोटपटक, उमेर बढ्दै जाँदा वा अन्य मस्तिष्क तथा स्नायुसम्बन्धी समस्याका कारण जीवनको पछिल्लो चरणमा विकसित हुन सक्छ। दृष्टि र श्रवण शक्ति गुम्ने मात्रा व्यक्ति अनुसार फरक-फरक भए पनि, समयमै सही निदान (Diagnosis) र उचित स्वास्थ्य हस्तक्षेपले उनीहरूको जीवनलाई अर्थपूर्ण र आत्मनिर्भर बनाउन सक्छ。

समयमै पहिचानको महत्त्व (Early Detection)

बहिरा–अन्धोपन भएका व्यक्तिहरूको उपचार र पुनर्स्थापनाको पहिलो आधार नै समयमै गरिने जाँच हो। नियमित रूपमा गरिने विस्तृत आँखा परीक्षण (Comprehensive Eye Exam) र कानको जाँचले समस्यालाई प्रारम्भिक चरणमै पत्ता लगाउन मद्दत गर्दछ।

दृष्टिको संरक्षण: प्रारम्भिक पहिचानले आँखामा हुन सक्ने थप क्षतिलाई रोकी बाँकी रहेको दृष्टि क्षमतालाई जोगाउन (Preserve) मद्दत गर्छ।
बालबालिकाका लागि वरदान: विशेष गरी ससाना बालबालिकाहरूमा यो अवस्था समयमै थाहा पाउँदा उनीहरूको सञ्चार, सामाजिक सहभागिता र विशेष सिकाइ प्रक्रियामा ठूलो सुधार ल्याउन सकिन्छ।
प्रारम्भिक पुनर्स्थापना: रोग बल्झिनु अगावै न्यून दृष्टि सहायता र पुनर्स्थापना सेवा सुरु गर्न सकिन्छ।

कानुनी अधिकार र राज्यको व्यवस्था

नेपालको कानुन (अपाङ्गता भएका व्यक्तिको अधिकार सम्बन्धी ऐन, २०७४) ले बहिरा-अन्धोपन (Deafblindness) लाई अपाङ्गताको एक छुट्टै र विशिष्ट प्रकारको रूपमा मान्यता दिएको छ। अवस्थाको गम्भीरता अनुसार उनीहरूले राज्यबाट विशेष परिचयपत्र प्राप्त गर्न सक्छन्, जसले उनीहरूलाई नि:शुल्क शिक्षा, पहुँचयुक्त स्वास्थ्य सेवा र रोजगारीका समान अवसरहरू उपयोग गर्ने कानुनी अधिकार प्रदान गर्दछ।

मेची नेत्रालयको विशेषज्ञ सेवा र टोलीको भूमिका

बहिरा–अन्धोपन भएका व्यक्तिहरूलाई समाजमा पुनः स्थापित गर्न र उनीहरूको दृष्टि क्षमता सुधार्न मेची नेत्रालयका नेत्र रोग विशेषज्ञ (Ophthalmologist), दृष्टि विशेषज्ञ (Optometrist) र नेत्र सहायक (Ophthalmic Assistant) को संयुक्त टोली निरन्तर कार्यरत छ। हामी निम्न सेवाहरूमार्फत उनीहरूलाई सशक्त बनाउँछौँ:

न्यून दृष्टि पुनर्स्थापना (Low Vision Rehabilitation): विशेष लेन्स र म्याग्निफायरहरूको सहयोगले बाँकी रहेको दृष्टिलाई अधिकतम प्रयोग गर्न सिकाउने।
सहायक प्रविधि (Assistive Technologies): दृष्टिसम्बन्धी चुनौती पार गर्न आधुनिक डिजिटल उपकरणहरूको सल्लाह र प्रविधिमा पहुँच।
बहु-विशेषज्ञता दृष्टिकोण (Multidisciplinary Support): सञ्चार र हिँडडुल सहज बनाउन अभिमुखीकरण तथा मोबिलिटी तालिम (Orientation & Mobility Training) को लागि मार्गदर्शन।

बहिरा–अन्धोपन भएका प्रत्येक व्यक्तिलाई आदर, सम्मान र समान अवसर प्रदान गर्दै एउटा पहुँचयुक्त र समावेशी समाजको निर्माण गर्नु हामी सबैको साझा जिम्मेवारी हो।

हाम्रो प्रतिबद्धता

यस अन्तर्राष्ट्रिय बहिरा–अन्धोपन सचेतना हप्ताको अवसरमा, आउनुहोस् हामी सबै मिलेर प्रारम्भिक स्क्रिनिङ (आँखा र कानको जाँच) लाई प्रोत्साहन गरौँ र गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा सबैको पहुँचमा पुर्‍याउने प्रण गरौँ।