📌 मुख्य बुँदाहरू:
- पछिल्लो चार वर्षमा शिक्षकको पेसागत क्षमता विकासका लागि २ अर्ब ६७ करोड ६ लाख रुपैयाँ खर्च भएको छ।
- शैक्षिक गुणस्तर परीक्षण केन्द्रको राष्ट्रिय मूल्यांकन अनुसार कक्षा ५ का ७८ प्रतिशत विद्यार्थी गणित विषयमा न्यूनतम सिकाइ उपलब्धि हासिल गर्न असफल भएका छन्।
- कक्षा १० को सिकाइ उपलब्धिमा पनि गणित, विज्ञान, नेपाली र अंग्रेजी विषयमा ठुलो संख्याका विद्यार्थी न्यूनतम बिन्दुभन्दा तल रहेका छन्।
- शिक्षकको क्षमता विकासका लागि गरिने लगानी अनुसार विद्यार्थीको सिकाइ स्तरमा सुधार नआएको सरकारी अधिकारीहरूले स्वीकार गरेका छन्।
विद्यालय तहका बालबालिकाको सिकाइ उपलब्धि अभिवृद्धि गर्न सरकारले शिक्षकको पेसागत क्षमता विकासमा अरबौं रुपैयाँ लगानी गरे पनि सिकाइ स्तरमा अपेक्षित सुधार आउन सकेको छैन। शिक्षकको क्षमता विकास तालिममा ठुलो लगानी भए तापनि विद्यालय शिक्षाको नतिजा भने निराशाजनक रहेको आधिकारिक तथ्याङ्कले देखाएको छ।
विद्यार्थीको सिकाइ स्तर उकास्न भन्दै पछिल्ला चार वर्षमा सरकारले शिक्षकको पेसागत क्षमता बढाउन २ अर्ब ६७ करोड ६ लाख रुपैयाँ खर्च गरेको शिक्षा मन्त्रालयले जनाएको छ। शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालयअन्तर्गतको शैक्षिक गुणस्तर परीक्षण केन्द्रले गरेको विद्यार्थी उपलब्धिको राष्ट्रिय मूल्यांकन (नासा) को नतिजाले भने विद्यार्थीको सिकाइ उपलब्धि अझै पनि कमजोर रहेको स्पष्ट पारेको छ। पेसागत क्षमता विस्तारका अधिकांश कार्यक्रमहरू प्रदेशस्थित शिक्षा तालिम केन्द्रमार्फत सञ्चालन हुँदै आएका छन्।
गणित र विज्ञान विषयमा कमजोर सिकाइ
शैक्षिक गुणस्तर परीक्षण केन्द्रका सूचना अधिकारी लक्ष्मीकुमार खड्काका अनुसार कक्षा ५ को गणित विषयको सिकाइ उपलब्धिमा सहभागीमध्ये २२ प्रतिशत विद्यार्थीले मात्र न्यूनतम उपलब्धि हासिल गरेका छन्। यसको अर्थ गणित विषयमा ७८ प्रतिशत विद्यार्थी न्यूनतम सिकाइ उपलब्धिको तहसम्म पुग्न सकेका छैनन्। विद्यालय तहको प्रारम्भिक चरणमै विद्यार्थीले अपेक्षित सीप हासिल गर्न नसक्दा माथिल्लो कक्षाको सिकाइमा समेत गम्भीर असर पर्ने देखिएको छ।
केन्द्रले सन् २०२२ मा गरेको कक्षा ५ को राष्ट्रिय उपलब्धि मूल्यांकनमा देशभरका १८ सय विद्यालयका ३४ हजार १७० विद्यार्थी सहभागी थिए। उक्त मूल्यांकनअनुसार नेपालीमा ५१ प्रतिशत, विज्ञान तथा प्रविधिमा ५३ प्रतिशत र अंग्रेजीमा ४४ प्रतिशत विद्यार्थीले मात्र न्यूनतम सिकाइ उपलब्धि हासिल गरेका छन्। अर्थात् नेपालीमा ४९ प्रतिशत, विज्ञान तथा प्रविधिमा ४७ प्रतिशत र अंग्रेजीमा ५६ प्रतिशत विद्यार्थी न्यूनतम उपलब्धिको तहभन्दा तल रहेका छन्।
माध्यमिक तहमा पनि उस्तै समस्या
माध्यमिक तहको अन्तिम चरणमा पुग्दासमेत विद्यार्थीको सिकाइ उपलब्धिमा सुधार आउन सकेको छैन। कक्षा १० को सिकाइ उपलब्धि मूल्यांकनमा गणित विषयमा ६० प्रतिशत, विज्ञानमा ५०.१ प्रतिशत र नेपालीमा ५३.८ प्रतिशत विद्यार्थी न्यूनतम बिन्दुभन्दा तल रहेको नतिजा आएको छ। त्यस्तै, अंग्रेजी विषयमा पनि २९.४ प्रतिशत विद्यार्थीले न्यूनतम दक्षता हासिल गर्न सकेका छैनन्।
मन्त्रालयका प्रवक्ता श्रीप्रसाद भट्टराईका अनुसार शिक्षकको क्षमता विकास हुँदा स्वाभाविक रूपमा विद्यार्थीको सिकाइ उपलब्धि पनि बढ्नुपर्ने हो। शिक्षकलाई नयाँ प्रणाली, पेसागत ज्ञान र शिक्षण विधिमा दक्ष बनाएर कक्षाकोठामा विद्यार्थीको सिकाइ स्तर उकास्नु नै तालिमको मुख्य लक्ष्य भए पनि सोहीअनुसारको प्रतिफल भने प्राप्त हुन नसकेको देखिएको छ।
