📌 मुख्य बुँदाहरू:
- पछिल्ला चार वर्षमा शिक्षकको पेसागत क्षमता विकास तालिममा २ अर्ब ६७ करोड ६ लाख रुपैयाँ खर्च गरिएको छ।
- कक्षा ५ को गणित विषयमा ७८ प्रतिशत विद्यार्थी न्यूनतम सिकाइ उपलब्धिको तहसम्म पुग्न सकेका छैनन्।
- कक्षा १० को सिकाइ उपलब्धिमा पनि गणित, विज्ञान, नेपाली र अंग्रेजी विषयमा ठूलो संख्याका विद्यार्थी न्यूनतम बिन्दुभन्दा तल छन्।
- शिक्षकको तालिम र लगानी बालविकास तथा सिकाइ उपलब्धिमा प्रभावकारी बन्न नसकेको शैक्षिक गुणस्तर परीक्षण केन्द्रको निष्कर्ष छ।
विद्यालय तहका बालबालिकाको सिकाइ उपलब्धि अभिवृद्धि गर्न सरकारले शिक्षकको पेसागत क्षमता विकासमा अरबौं रुपैयाँ खर्च गरे पनि अपेक्षित सुधार आउन सकेको छैन। सिकाइ स्तरमा सुधार ल्याउन शिक्षकको क्षमता विकास तालिममा ठूलो लगानी भए पनि नतिजा भने निराशाजनक रहेको सरकारी तथ्यले देखाएको छ।
विद्यार्थीको सिकाइ स्तर उकास्न पछिल्ला चार वर्षमा सरकारले शिक्षकको पेसागत क्षमता बढाउन २ अर्ब ६७ करोड ६ लाख रुपैयाँ खर्च गरेको छ। शिक्षा मन्त्रालयअन्तर्गतको शैक्षिक गुणस्तर परीक्षण केन्द्रले गरेको विद्यार्थी उपलब्धिको राष्ट्रिय मूल्यांकन (नासा) को नतिजाले विद्यार्थीको सिकाइ उपलब्धि अझै पनि कमजोर रहेको पुष्टि गरेको छ।
गणित र विज्ञान विषयमा गम्भीर सिकाइ कमजोरी
केन्द्रका सूचना अधिकारी लक्ष्मीकुमार खड्काका अनुसार कक्षा ५ को गणित विषयको सिकाइ उपलब्धि मूल्यांकनमा सहभागीमध्ये २२ प्रतिशत विद्यार्थीले मात्र न्यूनतम उपलब्धि हासिल गरेका छन्। यसको अर्थ गणितमा ७८ प्रतिशत विद्यार्थी न्यूनतम सिकाइ उपलब्धिको तहसम्म पुग्न सकेका छैनन्। ५० प्रतिशतलाई न्यूनतम सिकाइ उपलब्धिका रूपमा हेर्ने गरिएको छ।
माध्यमिक तहको अन्तिम चरणमा पुग्दासमेत विद्यार्थीको सिकाइ उपलब्धिमा सुधार देखिएको छैन। कक्षा १० को सिकाइ उपलब्धि मूल्यांकनमा गणितमा ६० प्रतिशत, विज्ञानमा ५०.१ प्रतिशत र नेपालीमा ५३.८ प्रतिशत विद्यार्थी न्यूनतम बिन्दुभन्दा तल रहेको नतिजा आएको छ। त्यस्तै अंग्रेजीमा २९.४ प्रतिशत विद्यार्थीले न्यूनतम दक्षता हासिल गर्न सकेका छैनन्।
तालिमको प्रभावकारिता र आगामी चुनौती
मन्त्रालयका प्रवक्ता श्रीप्रसाद भट्टराईका अनुसार शिक्षकको पेसागत क्षमता बढाउन गरिएको लगानीका अधिकांश कार्यक्रम प्रदेशस्थित शिक्षा तालिम केन्द्रमार्फत कार्यान्वयन हुने गरेका छन्। शिक्षकलाई नयाँ प्रणाली र शिक्षण विधिमा दक्ष बनाएर कक्षाकोठामा विद्यार्थीको सिकाइ स्तर बढाउनु तालिमको मुख्य लक्ष्य भए पनि विद्यालयस्तरमा त्यसको प्रभावकारिता देखिएको छैन।
शैक्षिक गुणस्तर परीक्षण केन्द्रले सन् २०२२ मा गरेको कक्षा ५ को राष्ट्रिय उपलब्धि मूल्यांकनमा देशभरका १८ सय विद्यालयका ३४ हजार १७० विद्यार्थी सहभागी थिए। उक्त मूल्यांकनमा नेपालीमा ४९ प्रतिशत, विज्ञान तथा प्रविधिमा ४७ प्रतिशत र अंग्रेजीमा ५६ प्रतिशत विद्यार्थी न्यूनतम उपलब्धिको तहभन्दा तल रहेका थिए। विद्यालय तहको प्रारम्भिक चरणमै विद्यार्थीले अपेक्षित सीप हासिल गर्न नसक्दा माथिल्लो कक्षाको सिकाइमा समेत गम्भीर असर पर्ने देखिएको छ।
