📌 Key Takeaways:
- सर्पदंश नियन्त्रणका लागि सरकारद्वारा ‘सर्पदंश रोकथाम र नियन्त्रण सम्बन्धी पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्य राष्ट्रिय कार्ययोजना, २०८३’ कार्यान्वयनमा ल्याइएको छ।
- मधेश, कोशी र लुम्बिनीलगायतका जिल्लाहरू सर्पदंशको उच्च जोखिममा रहेको तथ्यांक सार्वजनिक गरिएको छ।
- कार्ययोजनाले एन्टिभेनमको पर्याप्त मौज्दात, जोखिम क्षेत्रको नक्सांकन र मोटरसाइकल एम्बुलेन्स सेवालाई प्राथमिकतामा राखेको छ।
- धामी–झाँक्रीकहाँ जाने गलत अभ्यास त्यागी समयमै अस्पताल पुग्न र जनचेतना फैलाउन जोड दिइएको छ।
नेपालमा बढ्दो सर्पदंशका घटनालाई मध्यनजर गर्दै सरकारले यसको रोकथाम तथा नियन्त्रणका लागि विशेष रणनीतिसहित ‘सर्पदंश रोकथाम र नियन्त्रण सम्बन्धी पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्य राष्ट्रिय कार्ययोजना, २०८३’ कार्यान्वयनमा ल्याएको छ। विशेषगरी मधेश, कोशी, लुम्बिनीलगायत देशका विभिन्न जिल्लाहरू सर्पदंशको उच्च जोखिममा रहेको यस नयाँ कार्ययोजनामाऔंल्याइएको छ।
पछिल्लो समय उपचार केन्द्र पुग्न हुने ढिलाइ, धामी–झाँक्री तथा अन्धविश्वासमा आधारित गलत उपचार पद्धति, एन्टिभेनमको सीमित उपलब्धता र दक्ष जनशक्तिको कमीले गर्दा सर्पदंशका कारण हुने मृत्युदर उच्च रहेको तथ्य बाहिर आएको छ। यसै गम्भीर समस्यालाई सम्बोधन गर्न सरकारले यो दूरगामी कार्ययोजना अघि बढाएको हो।
प्रमुख रणनीति तथा पूर्वतयारीका उपायहरू
सर्पदंशबाट हुने क्षति न्यूनीकरण गर्न नयाँ कार्ययोजनाअन्तर्गत उच्च जोखिम क्षेत्रको नक्सांकन, एन्टिभेनमको पर्याप्त मौज्दात सुनिश्चित गर्ने तथा आपत्कालीन उद्धार तथा रेफरल प्रणालीको सुदृढीकरण गरिने भएको छ। यसका लागि मोटरसाइकल एम्बुलेन्स सेवा सञ्चालन र स्वास्थ्यकर्मीहरूको क्षमता अभिवृद्धिलाई मुख्य रणनीति बनाइएको छ।
त्यस्तै, स्थानीय तह, विद्यालय तथा समुदायस्तरमा बहुभाषिक सचेतना अभियान सञ्चालन गर्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ। घर वरपरको सरसफाइ गर्ने, झुलको अनिवार्य प्रयोग गर्ने र सुत्नुअघि ओछ्यान राम्ररी जाँच गर्नेजस्ता पूर्वतयारीका उपायहरू अपनाउन स्थानीय बासिन्दालाई आग्रह गरिएको छ।
घातक अभ्यास त्याग्न कडा अपिल
सर्पले टोकिहालेको अवस्थामा नआत्तिई बिरामीलाई तुरुन्तै नजिकको उपचार केन्द्र वा अस्पताल पुर्याउनुपर्ने विज्ञहरूको सुझाव छ। टोकेको ठाउँमा काट्ने, चुस्ने, बाँध्ने वा धामी–झाँक्रीकहाँ लगेर समय बर्बाद गर्नेजस्ता घातक अभ्यासहरू पूर्ण रूपमा बन्द गर्नुपर्नेमा कडा अपिल गरिएको छ।
