काठमाडौँ, भदौ १६: शीतयुद्धकालदेखि नै गहिरो रहेको भारत र रुसबीचको सम्बन्ध पछिल्ला वर्षहरूमा झन् बलियो बन्दै गएको छ, विशेषगरी व्यापारिक क्षेत्रमा। पछिल्लो समयमा दुई देशबीचको द्विपक्षीय व्यापारले कीर्तिमानी उचाइ हासिल गरेको छ, जुन मुख्यतया ऊर्जा र सैन्य क्षेत्रको सहयोगमा केन्द्रित रहेको छ।
रुसले भारतलाई गर्ने निर्यात: ऊर्जा र रक्षा प्रमुख
युक्रेन युद्धपछि पश्चिमा राष्ट्रहरूले रुसमाथि प्रतिबन्ध लगाएपछि भारतले रुसबाट सहुलियत दरमा कच्चा तेल आयात गर्न थाल्यो। यसले रुसलाई आफ्नो लागि नयाँ बजार खोज्न मद्दत गर्यो भने भारतको ऊर्जा सुरक्षा सुनिश्चित भयो। फलस्वरूप, रुस अहिले भारतका लागि सबैभन्दा ठूलो कच्चा तेल आपूर्तिकर्ता बनेको छ। सन् २०२३-२४ मा दुई देशबीचको कुल व्यापार करिब ६५ अर्ब डलर पुगेको थियो, जसमा रुसको निर्यात ६१ अर्ब डलरभन्दा बढी थियो र यसको ठूलो हिस्सा कच्चा तेलको थियो।
तेलबाहेक, भारत रुसी रक्षा उद्योगको सबैभन्दा ठूलो ग्राहक हो। भारतले रुसबाट विमान (जस्तै सुखोई Su-30MKI), ट्याङ्क (T-90), पनडुब्बी र एस-४०० जस्ता अत्याधुनिक हवाई रक्षा प्रणाली खरिद गर्छ। भारतीय सेनाको लगभग ७० प्रतिशत सैन्य सामग्री रुसी मूलका छन्, जसले रक्षा सम्बन्ध कति गहिरो छ भन्ने देखाउँछ। यसका अतिरिक्त, रुसले भारतलाई मल, हीरा र कोइला जस्ता अन्य वस्तुहरू पनि निर्यात गर्छ।
भारतले रुसलाई गर्ने निर्यात: औषधि र कृषि उत्पादन
रुससँग ठूलो मात्रामा आयात गरे पनि भारतको निर्यात पनि महत्त्वपूर्ण छ। भारतले मुख्यतया औषधि र रासायनिक उत्पादनहरू रुसलाई बेच्छ। रुसको बजारमा खपत हुने ६० प्रतिशतभन्दा बढी औषधि भारतबाटै जान्छ। यसबाहेक, भारतले रुसलाई कृषिजन्य उत्पादन जस्तै चिया, कफी, सुर्ती, तरकारी र फलफूल निर्यात गर्छ।
पछिल्लो समयमा, भारतले रुसलाई इलेक्ट्रोनिक उपकरण, मेसिनरी, कपडा र तयारी कपडा पनि निर्यात गर्न थालेको छ। यसले भारतको निर्यातको विविधीकरण भएको देखाउँछ।
व्यापारको भविष्य र भुक्तानी प्रणाली
दुई देशले सन् २०३० सम्ममा द्विपक्षीय व्यापारलाई १०० अर्ब डलर पुर्याउने लक्ष्य राखेका छन्। यसलाई सहज बनाउन दुवै देशले अमेरिकी डलरको निर्भरता कम गर्नका लागि रुसी रुबल र भारतीय रुपैयाँमा भुक्तानीको प्रणाली पनि अपनाएका छन्। यो कदमले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्ध र भूराजनीतिक उतारचढावका कारण आउन सक्ने व्यापारिक समस्यालाई कम गर्न मद्दत पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
