युक्रेन युद्धका कारण अमेरिकाले रुसका दुई ठूला तेल कम्पनीहरू रोसनेफ्ट र लुकोइलमाथि प्रतिबन्ध लगाएपछि चीन र भारतले समुद्री रुसी तेलको खरिदमा तीव्र कटौती गर्ने भएका छन्। यो कदमले रुसको तेल राजस्वमा ठूलो धक्का दिने र विश्व बजारमा तेलको मूल्य बढ्ने अनुमान गरिएको छ। अमेरिकी प्रतिबन्धले कम्पनीहरूलाई नोभेम्बर २१ सम्म अवशेष कारोबार (Wind-down) समाप्त गर्न समय दिएको छ।
चीनमा प्रभाव र खरिद कटौती:
- रोयटर्स समाचार एजेन्सीका अनुसार चीनका राज्य तेल कम्पनीहरू पेट्रोचाइना, सिनोपेक, सीएनओओसी र जेनहुआ आयलले समुद्री रुसी तेलको खरिद छोटो अवधिका लागि स्थगित गरेका छन्। सिनोपेकको युनिपेकले गत हप्ता नै खरिद रोकेको थियो।
- चीनले समुद्री मार्गबाट दैनिक १४ लाख ब्यारेल रुसी तेल आयात गर्छ।
- भोर्टेक्सा एनालिटिक्सले २०२५ को पहिलो नौ महिनामा राज्य कम्पनीहरूको खरिद २ लाख ५० हजार ब्यारेलभन्दा कम रहने अनुमान गरेको छ, जबकि इनर्जी एस्पेक्ट्सले ५ लाख ब्यारेल उल्लेख गरेको छ।
- यद्यपि, चीनले पाइपलाइनबाट दैनिक ९ लाख ब्यारेल रुसी तेल आयात गर्ने हुँदा यसमा भने कम प्रभाव पर्ने बताइएको छ।
भारतमा कटौतीको तयारी:
- भारतमा रिफाइनरहरूले रुसी तेल आयातमा तीव्र कटौती गर्ने तयारी गरेका छन्।
- रिलायन्स इन्डस्ट्रीजले रोसनेफ्टसँगको दैनिक ५ लाख ब्यारेलको सम्झौता रोक्ने भएको छ।
- राज्य रिफाइनरहरू आइओसी, बीपीसीएल र एचपीसीएल ले पनि कागजातहरू जाँचेर प्रतिबन्ध पालना गर्न लागेका छन्। रिलायन्सले ‘हामी सरकारको नीतिसँग सहमत हुन्छौँ’ भनेको छ।
- भारतले २०२५ को पहिलो नौ महिनामा दैनिक १७ देखि १८ लाख ब्यारेल रुसी तेल आयात गरेको थियो, जुन कुल आयातको ३४ प्रतिशत हो। यो कटौतीले अमेरिका–भारत व्यापार सम्झौतामा देखिएका बाधा हट्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।
विश्व बजार र राजनीतिक प्रतिक्रिया:
- प्रतिबन्धका कारण बुधवार तेलको मूल्य ५ प्रतिशतले बढेर ब्रेन्ट ६६ डलर प्रति ब्यारेल पुगेको थियो।
- अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले रुसका प्रमुख तेल कम्पनीमाथि प्रतिबन्ध लगाएर युक्रेन युद्धमा रुसलाई रोक्न महत्त्वपूर्ण कदम चालेको बताएका छन्। यो उनको दोस्रो कार्यकालमा रुसविरुद्धको पहिलो प्रमुख प्रतिबन्ध हो। ट्रम्पले प्रतिबन्धको असर तुरुन्तै नभई ६ महिनापछि सशक्त रूपमा प्रकट हुने दाबी गरेका छन्।
- रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले भने यसलाई ‘अनौपचारिक कार्य’ भन्दै यसले रुसी अर्थतन्त्रमा कुनै असर नगर्ने र दबाबमा कुनै निर्णय नलिने स्पष्ट पारेका छन्। उनले आफू विचलित नभएको भन्दै युद्ध जारी राख्ने अडान दोहोर्याएका छन्।
- भारत र चीनले मध्य पूर्व, अफ्रिका र ल्याटिन अमेरिकाबाट वैकल्पिक तेल खरिद गर्नुपर्ने हुँदा विश्व बजारमा मूल्य बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।
- यसैबीच, अमेरिकाले युक्रेनलाई टोमाहक मिसाइल दिने सम्भावनाबारे छलफल भइरहेको छ। तर, ट्रम्पका अनुसार उक्त मिसाइल चलाउन सिक्न कम्तीमा ६ महिना (सामान्यतया एक वर्ष) लाग्ने र अमेरिकाले युक्रेनी सेनालाई तालिम नदिने निर्णय गरेकाले यो समयसीमा महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
