काठमाडौँ। आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचनका लागि निर्वाचन आयोगले फागुन ४ गतेदेखि १८ गतेसम्म चुनावी प्रचारप्रसारको समय तोकेको छ। आयोगका कार्यवाहक प्रमुख निर्वाचन आयुक्त रामप्रसाद भण्डारीका अनुसार राजनीतिक दल र उम्मेदवारहरूले फागुन ३ गते राति १२ बजेदेखि फागुन १८ गते राति १२ बजेसम्म मात्र प्रचारप्रसार गर्न पाउनेछन्।
प्रचारप्रसारका नियम र समयसीमा:
प्रचारको अवधि: उम्मेदवारहरूले जुलुस, आमसभा, कोणसभा र सञ्चार माध्यमबाट प्रचार गर्न जम्मा १५ दिनको समय पाएका छन्।
मौन अवधि: मतदान हुनुभन्दा ४८ घण्टा अघि अर्थात् फागुन १८ गते राति १२ बजेपछि ‘मौन अवधि’ सुरु हुनेछ, जसमा कुनै पनि प्रकारको प्रचारप्रसार गर्न पाइने छैन।
आचारसंहिताको पालना: आयोगले राजनीतिक दल, उम्मेदवार, नेता तथा शुभेच्छुकहरूलाई निर्वाचन आचारसंहिता, २०८२ को पूर्ण पालना गर्न निर्देशन दिएको छ। आचारसंहिता उल्लङ्घन गर्नेको नाम सार्वजनिक गरिने र कानुन बमोजिम कारबाही गरिने चेतावनी समेत दिइएको छ।
निर्वाचन आयोगले यसपटकको निर्वाचनमा प्रचारप्रसार र सामाजिक सञ्जालको प्रयोगलाई लिएर विशेष कडाइ गरेको छ। निर्वाचन आचारसंहिता, २०८२ का मुख्य बुँदाहरू र सञ्चाल माध्यमसम्बन्धी नियमहरू निम्नीलिखित छन्:
१. निर्वाचन आचारसंहिताका मुख्य बुँदाहरू
आमसभा र र्याली: जुलुस वा आमसभा गर्दा स्थानीय प्रशासनको अनुमति लिनुपर्नेछ र कार्यक्रम स्थलको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नुपर्नेछ।
बालबालिकाको प्रयोग: चुनावी प्रचारप्रसार, पोस्टर टाँस्ने वा र्यालीहरूमा बालबालिकालाई प्रयोग गर्न पूर्ण रूपमा प्रतिबन्ध लगाइएको छ।
प्रचार सामग्रीको आकार: उम्मेदवारले ७५ ग्रामसम्मको कागजमा ३०० वर्ग इन्चसम्मको एउटा मात्र रङ भएको पर्चा प्रयोग गर्न पाउनेछन्। ठूला होर्डिङ बोर्ड र डिजिटल डिस्प्लेमा प्रचार गर्न पाइने छैन।
भित्ते लेखन निषेध: सार्वजनिक भवन, स्मारक वा निजी घरको भित्तामा समेत घरधनीको अनुमति विना वा अनुमति लिएर पनि भित्ते लेखन वा पोष्टर टाँस्न निषेध गरिएको छ।
२. सामाजिक सञ्जाल प्रयोगसम्बन्धी विशेष नियम (Social Media Rules)
आयोगले फेसबुक, टिकटक, एक्स (X) जस्ता प्ल्याटफर्महरूमा हुने गतिविधिमा विशेष निगरानी गर्न ‘डिस्कभर’ र ‘म्युट’ टोली परिचालन गरेको छ:
मौन अवधिमा प्रतिबन्ध: फागुन १८ गते राति १२ बजेपछि सामाजिक सञ्जालमा समेत नयाँ पोस्ट गर्ने वा विज्ञापन (Boost) गर्न पाइने छैन।
भ्रामक सूचना (Misinformation): कसैको चरित्र हत्या हुने गरी, मिथ्या सूचना फैलाउने वा घृणास्पद अभिव्यक्ति (Hate Speech) दिनेलाई साइबर कानुन र निर्वाचन ऐन बमोजिम कडा कारबाही गरिनेछ।
एआई (AI) को प्रयोग: डीप फेक (Deep Fake) भिडियो वा एआई-जेनरेटेड सामग्री प्रयोग गरी मतदातालाई भ्रमित पारेमा उम्मेदवारी समेत रद्द हुन सक्ने चेतावनी आयोगले दिएको छ।
विदेशी सहायता: प्रचारप्रसारका लागि विदेशी नागरिक वा संस्थाबाट कुनै पनि प्रकारको सहयोग लिन पाइने छैन।
३. खर्चको सीमा र पारदर्शीता
उम्मेदवारले आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रको भूगोल र मतदाता सङ्ख्याका आधारमा आयोगले तोकेको सीमा (अधिकतम २५ लाखदेखि ३३ लाख रुपैयाँसम्म) भित्रै रहेर खर्च गर्नुपर्नेछ।
निर्वाचन सकिएको ३० दिनभित्र खर्चको विवरण नबुझाउने उम्मेदवारलाई आयोगले जरिवाना गर्नेछ।
आयोगले आचारसंहिता पालना भए-नभएको अनुगमन गर्न जिल्ला-जिल्लामा अनुगमन टोली र सुरक्षा निकायलाई सक्रिय बनाएको छ। निर्वाचन आचारसंहिता उल्लंघन भएको पाइएमा जोकोहीले पनि प्रमाणसहित आयोगको टोल फ्री नम्बर वा अनलाइन पोर्टलमा उजुरी दिन सक्नेछन्।
आयोगले निर्वाचनलाई स्वच्छ, स्वतन्त्र, निष्पक्ष र पारदर्शी रूपमा सम्पन्न गर्नका लागि यो कार्यतालिका र निर्देशन जारी गरेको हो। प्रचारप्रसारका क्रममा बालबालिकाको प्रयोग नगर्न, सार्वजनिक स्थलहरूमा जथाभावी पोस्टर-पम्प्लेट नटाँस्न र सामाजिक सञ्जालमा भ्रामक सूचना नफैलाउन समेत सरोकारवालाहरूलाई सचेत गराइएको छ।
निर्वाचनको मिति नजिकिँदै गर्दा देशैभर चुनावी चहलपहल बढेको छ भने आयोगले मतपत्र छपाइ र ढुवानीको कामलाई समेत अन्तिम चरणमा पुर्याएको छ।
