नेपाली समाजको प्रमुख चाडका रूपमा मनाइने दसैँलाई केवल टीका, जमरा र खानपिनमा मात्र सीमित नराखी यसको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि, सांस्कृतिक महत्व र मौलिक परम्पराबारे गहिरो बुझाइ राख्नुपर्नेमा विज्ञहरूले जोड दिएका छन्। वर्षौँदेखि दसैँ मनाउँदै आएका नेपालीहरूलाई समेत यसको ऐतिहासिकता र सांस्कृतिक महत्वबारे पर्याप्त जानकारी नहुन सक्ने औँल्याउँदै स्वतन्त्र पत्रकार संघ भक्तपुरले शुक्रबार भक्तपुरमा एक अन्तरक्रिया कार्यक्रम सम्पन्न गरेको छ।
📌 मुख्य बुँदाहरू:
- दसैँलाई हिन्दू धर्मावलम्बीको धार्मिक पर्वका रूपमा मात्र सीमित गर्न नहुने संस्कृतिविद्हरूको जोड।
- दसैँ करिब दुई हजार वर्ष पुरानो संस्कृति भएको र यसलाई राष्ट्रिय सुरक्षा दिवसका रूपमा समेत बुझ्नुपर्ने धारणा।
- चाडपर्वका नाममा हुने विकृति र विसंगतिलाई निरुत्साहित गर्दै मौलिक संस्कृतिको संरक्षण गर्नुपर्ने आवश्यकता।
कार्यक्रममा त्रिभुवन विश्वविद्यालयका इतिहास तथा संस्कृतिविद् प्रा.डा. पुरुषोत्तमलोचन श्रेष्ठले दसैँलाई संकुचित दायरामा राखेर हेर्न नहुने बताए। उनका अनुसार दसैँ नेपालको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र राष्ट्रिय पहिचानसँग जोडिएको पर्व हो। यसको महत्व धार्मिक आस्थाभन्दा धेरै व्यापक रहेकाले यसलाई ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र नेपाली समाजमा विकसित मौलिक परम्पराका आधारमा अध्ययन गर्नुपर्ने उनको भनाइ थियो।
दसैँ र राष्ट्रिय पहिचानको अन्तरसम्बन्ध
संस्कृतिविद् श्रेष्ठले दसैँ भारतबाट नेपाल भित्रिएको भन्ने मान्यता सही नरेटिभ भएको स्पष्ट पार्दै यसको विकासक्रमलाई नेपाली समाजको मौलिक परम्परासँग जोडेर बुझ्नुपर्ने बताए। करिब दुई हजार वर्ष पुरानो संस्कृतिका रूपमा व्याख्या गर्दै उनले दसैँको इतिहास बुझ्न धार्मिक मान्यतासँगै समाजको सांस्कृतिक विकासक्रमको अध्ययन अपरिहार्य रहेको औँल्याए। साथै, उनले दसैँलाई राष्ट्रिय सुरक्षा दिवसका रूपमा समेत बुझ्न सकिने ऐतिहासिक आधार रहेको बताए।
संस्कृति कुनै समाजका चाडपर्व र रीतिरिवाजमा मात्र सीमित नभई समाजको पहिचान र निरन्तरताको आधार भएको श्रेष्ठको तर्क थियो। यदि संस्कृतिको संरक्षण र निरन्तरता कायम हुन सकेन भने देशको मौलिक पहिचानसमेत कमजोर हुँदै जाने खतरा रहने उनले बताए। नयाँ पुस्तालाई दसैँको परम्परा, ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र सांस्कृतिक अर्थबारे जानकारी गराउनु परिवार, समाज र सरोकारवालाहरूको साझा दायित्व भएको उनको भनाइ छ।
विकृति न्यूनीकरण र सद्भावको आवश्यकता
कार्यक्रममा स्वतन्त्र पत्रकार संघ भक्तपुरका संस्थापक अध्यक्ष डा. कृष्ण किसीले दसैँजस्ता चाडपर्वले समाजमा आपसी सद्भाव, एकता र भाइचारा कायम राख्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने बताए। पछिल्लो समय चाडपर्वका नाममा देखिने विकृति र विसंगतिलाई निरुत्साहित गर्नुपर्नेमा जोड दिँदै उनले मौलिक संस्कृतिको जगेर्ना गर्न सबै पक्ष सचेत हुनुपर्ने बताए।
