काठमाडौँ । बङ्गलादेशकी पूर्वप्रधानमन्त्री शेख हसिनाले आफूविरुद्ध सुनाइएको मृत्युदण्डको सजायलाई चुनौती दिँदै यसै वर्ष (सन् २०२६ भित्र) स्वदेश फर्कने घोषणा गरेकी छन्। ढाकाको एक विशेष अदालतले मानवताविरुद्धको अपराधसम्बन्धी मुद्दामा उनको अनुपस्थितिमै मृत्युदण्डको सजाय सुनाएपछि भारतीय सञ्चारमाध्यम एनडीटिभी (NDTV) सँगको विशेष अन्तर्वार्तामा ७८ वर्षीया हसिनाले यस्तो प्रतिक्रिया दिएकी हुन्।
आफूविरुद्धको फैसला ‘गैरकानुनी, असंवैधानिक र राजनीतिक उद्देश्यले प्रेरित’ भएको दाबी गर्दै उनले भनिन्, “म मृत्युदण्डको सजायबाट डराउँदिनँ। मेराविरुद्ध धेरै षड्यन्त्र गरिए, तर ती सबैलाई पार गर्दै म जनताको मतबाट पाँच पटक प्रधानमन्त्री निर्वाचित भएँ। सबै बाधालाई चिर्दै म यसै वर्ष आफ्नो देश फर्कनेछु।”
शेख हसिनाको इतिहास
शेख हसिना बङ्गलादेशको राजनीतिमा साढे दुई दशकभन्दा बढी समय एकछत्र राज गरेकी ‘आइरन लेडी’ हुन्।
बङ्गलादेशका राष्ट्रपिताकी छोरी: उनी बङ्गलादेशका संस्थापक नेता (राष्ट्रपिता) शेख मुजिवुर रहमानकी छोरी हुन्। सन् १९७५ अगस्ट १५ मा सैनिक विद्रोहका क्रममा उनका पिता, आमा र तीन भाइसहित परिवारका अधिकांश सदस्यको क्रूर हत्या गरिएको थियो। त्यति बेला हसिना र उनकी बहिनी रेहाना जर्मनीमा रहेकाले बाँच्न सफल भएका थिए।
पाँच पटक प्रधानमन्त्री: सन् १९८१ मा भारतमा निर्वासन पूरा गरी स्वदेश फर्केपछि उनले आफ्नो पिताको पार्टी ‘अवामी लिग’ को नेतृत्व सम्हालिन्। उनी सन् १९९६ मा पहिलो पटक बङ्गलादेशको प्रधानमन्त्री बनिन्। त्यसपछि सन् २००९ देखि २०२४ सम्म उनी लगातार सत्तामा रहँदै कुल पाँच पटक प्रधानमन्त्री बन्ने कीर्तिमान कायम गरिन्।
विकास र अधिनायकवादको मिश्रण: उनको कार्यकालमा बङ्गलादेशले बलियो आर्थिक वृद्धि हासिल गर्यो। तर, पछिल्ला वर्षहरूमा उनले विपक्षी दल (बीएनपी) का नेताहरूलाई जेल हाल्ने, सञ्चारमाध्यममाथि प्रतिबन्ध लगाउने र चुनावमा धाँधली गरेको भन्दै उनीमाथि अधिनायकवादी बनेको गम्भीर आरोप लाग्यो।
उनले देश छोड्नुको मुख्य कारण
कोटा विरोधी आन्दोलन: सन् २०२४ को जुलाईमा बङ्गलादेशमा सरकारी जागिरमा रहेको विवादास्पद ‘कोटा प्रणाली’ (विशेष गरी १९७१ को स्वतन्त्रता सेनानीका सन्तानलाई दिइने आरक्षण) विरुद्ध विद्यार्थीहरूले आन्दोलन सुरु गरे।
भीषण हिंसा र दमन: हसिना सरकारले आन्दोलनकारी विद्यार्थीहरूलाई ‘रजाकार’ (१९७१ मा पाकिस्तानलाई साथ दिने देशद्रोही) को संज्ञा दिएपछि आन्दोलन उग्र बन्यो। सरकारले इन्टरनेट बन्द गरी सेना परिचालन गर्यो र प्रहरीको गोली लागेर विद्यार्थीसहित ६०० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो।
‘लङ मार्च टु ढाका’ र विद्रोह: दमनका बाबजुद अगस्ट ५, २०२४ मा लाखौँ प्रदर्शनकारीहरू कर्फ्यू तोड्दै प्रधानमन्त्रीको सरकारी निवास ‘गणभवन’ घेर्न अगाडि बढे। सेनाले प्रदर्शनकारीमाथि गोली चलाउन अस्वीकार गरेपछि र आन्दोलनकारी प्रधानमन्त्री निवासभित्रै छिर्ने अवस्था आएपछि सेनाले हसिनालाई ४५ मिनेटको ‘अल्टिमेटम’ दियो।
भारतमा शरण: ज्यान जोगाउन उनी सोही दिन (५ अगस्ट २०२४) बहिनी रेहानासहित सैन्य हेलिकप्टरबाट हतार-हतार भारततर्फ भागिन्। त्यसयता उनी नयाँ दिल्ली नजिकै सुरक्षित आश्रयमा रहँदै आएकी छन्।
वर्तमान अवस्था र सुपुर्दगी विवाद
हसिना बाहिरिएपछि गत नोभेम्बरमा ढाकाको अदालतले हिंसा भड्काएको र अत्याचार रोक्न असफल भएको ठहर गर्दै मृत्युदण्डको सजाय सुनाएको थियो भने उनको पार्टी अवामी लिगलाई गैरकानुनी घोषणा गरियो। बङ्गलादेशमा हालै (फेब्रुअरी २०२६) सम्पन्न निर्वाचनपछि प्रधानमन्त्री तारिक रहमान (खालिदा जियाका छोरा) को नेतृत्वमा नयाँ सरकार गठन भएको छ। नयाँ सरकारले भारतसँग हसिनालाई बङ्गलादेश सुपुर्दगी गर्न माग गरिरहेको भए पनि दुई देशबीच यसबारे मतभेद कायमै छ।
