📌 मुख्य बुँदाहरू:
- तिहारको अन्तिम दिन अर्थात् कार्तिक शुक्ल द्वितीय तिथिमा भाइटीका पर्व मनाइन्छ।
- बहिनी यमुनाले दाजु यमराजलाई विशेष सम्मान गर्दै पूजा गरेको पौराणिक कथासँग यो पर्व जोडिएको छ।
- पूजाका क्रममा दियो, कलश, गणेशको पूजा गरी बिमिरो, ओखर, तेल, मखमली र दुबोको माला प्रयोग गरिन्छ।
- यो पर्वले दाजुभाइ र दिदीबहिनीबीचको सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाउने विश्वास गरिन्छ।
नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो चाड यमपञ्चक अर्थात् तिहारको अन्तिम दिन विधिपूर्वक भाइटीका पर्व मनाइन्छ। कार्तिक शुक्ल द्वितीय तिथिका दिन पर्ने यस पर्वमा दिदीले भाइलाई र बहिनीले दाजुलाई तथा दाजुले बहिनीलाई विशेष सम्मानका साथ पूजाआजा गर्ने परम्परा रहेको छ।
यो दिन दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई मेवा-मिष्ठान्न र मनपर्ने परिकार खुवाउने तथा दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीलाई दान-दक्षिणा र वस्त्र प्रदान गर्ने चलन छ। परापूर्वकालमा मृत्युका राजा यमराज र उनकी बहिनी यमुनाबीचको सम्बन्धसँग जोडिएको यस पर्वले दाजुभाइ र दिदीबहिनीबीचको आत्मीयतालाई अझ बलियो बनाउने विश्वास गरिन्छ।
भाइटीकाको पौराणिक पृष्ठभूमि र महत्व
पौराणिक कथा अनुसार यमलोकमा बस्ने यमराज पृथ्वी लोकमा बस्ने आफ्नी बहिनी यमुनाको निमन्त्रणामा यमपञ्चकभर उनको घरमा बास बसेका थिए। भाइटीकाको दिन यमुनाले दाजुलाई विधिपूर्वक पूजा गरी उपहार प्रदान गरेपछि दाजुबाट आशीर्वाद लिएकी थिइन्। सोही समयदेखि भाइटीकाको सुरुवात भएको धार्मिक मान्यता रहिआएको छ।
तिहारका यी पाँच दिन इन्द्रादी दश दिक्पालले बलि राजाका लागि आफ्नो राज्य छाडेको जनविश्वास पनि पाइन्छ। भाइटीकाको दिन दियो, कलश र गणेशको स्थापना गरी यमराजको आह्वान गर्ने गरिन्छ। पूजामा बिमिरो, ओखर, तेल, मखमलीको माला, दुबोको टीका र कटुस आदिको प्रयोग गरी दिदीबहिनीले दाजुभाइको सुख-समृद्धि, आरोग्य एवम् दीर्घायुको कामना गर्दछन्।
सम्बन्ध सुधारको अवसर
लामो समयसम्म विभिन्न कारणले भेटघाट हुन नपाएका दाजुभाइ र दिदीबहिनीहरू यस चाडका अवसरमा एकैठाउँमा जम्मा हुन्छन्। यस पर्वलाई आपसी सम्बन्धमा आएको चिसोपनलाई हटाएर मिलन गराउने र पारिवारिक सम्बन्धलाई थप दिगो बनाउने महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा लिइने गरिएको छ।
