२० जेठ, काँकरभिट्टा : हालै नेकपा एमालेका अध्यक्ष एवं प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल प्रोफाइलमा “म झोले हो” लेखेपछि नेपाली राजनीतिक वृत्तमा एउटा अनौठो तर चर्चित शब्द फेरि केन्द्रमा आएको छ—”झोले”। एमाले समर्थक नेतादेखि कार्यकर्तासम्मले सामाजिक सञ्जालमा “म पनि झोले” भन्ने हैशट्यागसहित पोस्ट गर्न थालेका छन्। यस्तो लाग्छ, एमालेले झोले शब्दलाई नकारात्मक सन्दर्भबाट निकालेर राजनीतिक अस्त्र बनाउने प्रयास गरिरहेको छ।
‘झोले’ को पृष्ठभूमि
नेपाली राजनीतिक शब्दकोशमा “झोले” शब्द कुनै बेला व्यंग्यात्मक रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो—अन्धसमर्थक, विवेकहीन कार्यकर्ता, जसले नेताको आदेश पालना मात्र गर्छ भन्ने बुझाइ थियो। विगतमा विभिन्न पार्टीका कार्यकर्ताहरूलाई यो शब्दले हेला गर्न प्रयोग गरिन्थ्यो। खासगरी सत्तापक्षमा लामो समय बसेको एमालेका कट्टर कार्यकर्ताहरूप्रति यो शब्द प्रयोग गरिन्थ्यो। तर अहिले, एमालेले त्यसै शब्दलाई आत्मसात् गर्दै त्यसलाई “निष्ठावान कार्यकर्ता” को प्रतिकका रूपमा पुनःपरिभाषित गर्न थालेको देखिन्छ।
ओलीको रणनीति: आलोचनालाई आत्मसात् गर्दै सशक्तिकरण ?
राजनीतिमा अक्सर विरोधीको आलोचना वा व्यंग्यलाई आत्मसात् गर्दै त्यसलाई आफ्नै पक्षमा प्रयोग गरिन्छ। विश्व राजनीतिमा यस्तो रणनीति अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प, भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीदेखि बेलायती नेतासम्मले अपनाएका उदाहरण छन्। ओलीले पनि ‘झोले’ शब्दलाई त्यस्तै रणनीतिक रूपमा प्रयोग गरेको देखिन्छ।
“म झोले हो” भन्ने अभिव्यक्ति केवल व्यंग्य होइन—यो आत्मपहिचानको घोषणा पनि हो। यसबाट ओली आफ्ना समर्थकहरूलाई सन्देश दिन चाहन्छन्: “हामी नेतृत्वप्रति समर्पित छौं, र त्यो समर्पण हामीलाई लाज होइन, गौरवको कुरा हो।”
के यो राजनीतिक ध्रुवीकरणको संकेत हो ?
एमालेभित्र “झोले” शब्दलाई पुनः ब्रान्डिङ गर्ने प्रयास भने सतहमा देखिने भन्दा गहिरो राजनीतिक सन्देश बोकेको छ। खासगरी भेत्ता, विद्रोही वा मौन रहेका कार्यकर्तालाई भावनात्मक रूपमा बाँध्न, पार्टीगत प्रतिबद्धता पुनर्स्थापित गर्न, र विरोधीहरूद्वारा प्रयोग हुने शब्दलाई निष्क्रिय पार्न यो एक रणनीतिक चाल हुन सक्छ।
पछिल्लो समय सत्तारुढ गठबन्धनभित्र असन्तोष, विपक्षी दलहरूभित्र आन्तरिक खिचातानी, र जनता माझ निराशाको मनोविज्ञानलाई एमालेले ‘झोले अभियान’मार्फत उर्जा दिने प्रयास गरिरहेको देखिन्छ।
सामाजिक सञ्जालमा ‘झोले अभियान’
टिकटक, फेसबुक, ट्वीटरमा “#मझोलेहूँ” अभियान फैलिएको छ। युवा, महिला, पुराना नेता—सबैले यो शब्दलाई अपनाएर आत्मगौरवका रूपमा प्रस्तुत गरिरहेका छन्। यसले एमाले कार्यकर्ताको मनोबल बलियो बनाउनुका साथै अन्य पार्टीलाई समेत यस्तो आन्तरिक एकता देखाउने प्रयास हो।
विपक्षीहरूको प्रतिक्रिया: ‘झोलेपन’ को आत्मस्वीकृति ?
नेपाली कांग्रेस, माओवादी केन्द्र र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीजस्ता दलका नेताहरूले भने एमालेको “झोले अभियान” लाई लोकतान्त्रिक मूल्यविपरितको राजनीतिक संस्कार भन्दै आलोचना गरेका छन्।
कांग्रेसका प्रवक्ता डा. प्रकाशशरण महतले सामाजिक सञ्जालमा लेखे: “झोले भन्नाले त अन्धसमर्थक, विवेकहीन कार्यकर्ता भन्ने बुझिन्छ। के अब एमालेले विवेकहीनता, व्यक्तिपूजालाई संस्थागत गर्न खोजेको हो?”
रास्वपाका सांसद मनिष झाले त कटाक्ष गर्दै भने: “जनतालाई नीति चाहिएको छ, नेता भने नारा बनाउँदै छन्—म झोले हुँ।” यस किसिमका टिप्पणीहरूले एमालेको अभियानमा प्रश्न उठाएको छ—के यो साँचो लोकतन्त्रको संकेत हो, कि व्यक्तिपूजाको पुनरावृत्ति?
चर्चित युटुबर टंक दाहाल लेख्छन् “म झोले होइन, आफ्नो ब्रम्हले देखेको र प्रमाणले भेटेको कुरा जसको सुकै होस्, जति सुकै ताकतवरको होस् लेखिन्छ, बोलिन्छ। त्यति गर्न कसैको झोला बोक्नु पर्दैन।’’
एमालेको तर्क: आलोचना होइन, आत्मगौरवको पुनःपरिभाषा
एमालेका नेताहरूले भने यस अभियानलाई ‘राजनीतिक गालीलाई आत्मसात गरेर शक्तिमा बदल्ने साहस’को रूपमा व्याख्या गरेका छन्। नेताहरूको भनाइमा, “झोले हुनु भनेको निष्ठावान हुनु हो, कार्यकर्ताको प्रतिवद्धता प्रतीक हो।”
आन्तरिक ऊर्जा संचार – कार्यकर्तालाई मनोवैज्ञानिक रुपमा एकीकृत गर्दै ‘हामी’ भन्ने भाव पैदा गर्छ।
बाह्य आलोचना कमजोर पार्ने चाल – जब आलोचनात्मक शब्द नै आत्मसात गरिन्छ, त्यसले आलोचनालाई निष्प्रभावी बनाउँछ।
तर विपक्षीहरूका लागि यो अझै पनि “पुराना राजनीतिक शैलीको पुनरावृत्ति” हो। विशेषगरी सत्तामा रहेका पार्टीले जनअपेक्षा पुरा गर्न नसकेको बेला यस्ता नाराले ध्यान मोड्ने प्रयास हो भन्ने आरोप उनीहरूले लगाइरहेका छन्।
निष्कर्ष
एमालेको ‘झोले ब्रान्डिङ’ सतहमा केवल रमाइलो लाग्न सक्छ, तर यो नेपाली राजनीतिको परम्परागत भाष्य र व्याख्यामा एक नवीन प्रयोग हो। यसले आत्मपहिचानको राजनीति, शब्दको पुनःअर्थ निर्माण, र कार्यकर्ता उर्जा जगाउने अभियानको रूपमा विश्लेषण गर्न सकिन्छ। अब हेर्न बाँकी छ—के “झोले” ब्रान्ड केवल ट्रेन्डमै सीमित रहनेछ कि पार्टीको सांगठनिक रणनीतिमा स्थायी प्रभाव पार्नेछ?
