काठमाडौँ : सरकारले इन्धन आयातको निर्भरता घटाउन र स्वदेशी कच्चापदार्थको उपयोग बढाउन पेट्रोलमा १० प्रतिशतसम्म इथानोल मिसाउने नीति आधिकारिक रूपमा कार्यान्वयनमा ल्याएको छ । मन्त्रिपरिषद्ले स्वीकृत गरेको ‘पेट्रोलमा इथानोल मिश्रण गरी प्रयोगमा ल्याउनेसम्बन्धी आदेश, २०८२’ शुक्रबार राजपत्रमा प्रकाशित भएसँगै यो मार्ग प्रशस्त भएको हो ।
नयाँ व्यवस्थाअनुसार नेपाल आयल निगमले प्रति लिटर पेट्रोलमा अधिकतम १० प्रतिशत इथानोल मिश्रण गर्नुपर्नेछ । यसका लागि चिनी मिलबाट निस्कने ‘मोलासेस’, नेपियर घाँस, पराल, मकैको ढोड, गहुँको छ्वाली र सिमल तरुल जस्ता कृषिजन्य अवशेषलाई कच्चापदार्थको रूपमा प्रयोग गरिनेछ । खाद्यान्न संकट नहोस् भन्नका लागि खानयोग्य अन्नबाट इथानोल बनाउन रोक लगाइएको छ ।
उत्पादित इथानोल उद्योगहरूले सिधै आयल निगमलाई मात्र बिक्री गर्न पाउनेछन् । यसको मूल्य निर्धारण सरकारले गठन गर्ने एक उच्चस्तरीय समितिले प्रत्येक आर्थिक वर्षको सुरुमा गर्नेछ । ढुवानीको जिम्मा उद्योग स्वयंको हुने र गुणस्तर परीक्षणमा कडाइ गरिने आदेशमा उल्लेख छ । यो नीतिले ग्रामीण रोजगारी, कृषि अवशेषको सदुपयोग र वैदेशिक मुद्राको सञ्चितिमा टेवा पुग्ने विश्वास लिइएको छ ।
यस नयाँ नीतिका विविध पक्षहरूको विश्लेषण :
१. फाइदाहरू :
आर्थिक बचत: इन्धन आयातमा बाहिरिने अर्बौँ रुपैयाँ स्वदेशमै रोकिन्छ र वैदेशिक मुद्रा सञ्चितिमा मद्दत पुग्छ ।
वातावरणीय लाभ: इथानोल स्वच्छ इन्धन हो । यसको मिश्रणले सवारी साधनबाट निस्कने कार्बन मोनोअक्साइड जस्ता हानिकारक ग्यासको उत्सर्जन कम गर्छ ।
कृषि क्षेत्रको उत्थान: पराल, ढोड, छ्वाली जस्ता खेर जाने कृषि अवशेषले मूल्य पाउँदा कृषकको आम्दानी बढ्छ ।
ऊर्जा सुरक्षा: इन्धनका लागि पूर्ण रूपमा अर्को देशको भर पर्नुपर्ने अवस्थामा केही राहत मिल्छ ।
२. बेफाइदाहरू :
भण्डारण चुनौती: इथानोलले हावाबाट ओस (पानी) सोस्ने गुण राख्छ । यदि भण्डारण र ढुवानीमा सामान्य लापरबाही भएमा पेट्रोल र इथानोल छुट्टिएर इन्जिनमा समस्या आउन सक्छ ।
खाद्यान्न सन्तुलन: यदि नियमन कडा भएन भने इथानोलका लागि खेती गर्दा मुख्य खाद्यान्न बाली विस्थापित हुन सक्ने जोखिम रहन्छ ।
पुरानो प्रविधि: धेरै पुराना सवारी साधनका इन्जिनहरू इथानोलका लागि डिजाइन गरिएका हुँदैनन्, जसलाई यो इन्धनले असर गर्न सक्छ ।
३. माइलेजमा प्रभाव :
सामान्य गिरावट: पेट्रोलको तुलनामा इथानोलको ऊर्जा घनत्व (Energy Density) कम हुन्छ । १० प्रतिशतको मिश्रण (E10) प्रयोग गर्दा माइलेजमा करिब १ देखि ३ प्रतिशतसम्म गिरावट आउन सक्छ ।
दक्षता: यद्यपि, इथानोलले अक्टेन रेटिङ बढाउने भएकाले इन्जिन सुचारु रूपमा चल्छ, जसले माइलेजमा हुने न्यून गिरावटलाई चालकले खासै महसुस गर्दैनन् ।
४. मर्मत संभार खर्च :
सुरुवाती खर्च: इथानोलले ट्याङ्कीमा जमेको पुरानो फोहोर उप्काउने हुनाले सुरुका केही महिनामा फ्युल फिल्टर (Fuel Filter) छिटो-छिटो फेर्नुपर्ने हुन सक्छ ।
दीर्घकालीन असर: १० प्रतिशतको मिश्रणले नयाँ गाडीका इन्जिनलाई खासै असर गर्दैन । तर, धेरै पुराना गाडीका रबरका पाइप र ग्यास्केटहरू छिटो खिइने डर हुन्छ, जसले मर्मत खर्च केही बढाउन सक्छ ।
सकारात्मक पक्ष: इन्जिनभित्र कार्बन कम जम्ने भएकाले इन्जेक्टर र कम्बस्चन चेम्बर सफा रहन्छ, जसले इन्जिनको आयु बढाउन मद्दत गर्छ ।
निष्कर्ष :
सरकारको यो नीति दीर्घकालीन रूपमा राष्ट्रिय अर्थतन्त्र र वातावरणका लागि कोसेढुङ्गा सावित हुन सक्छ । तर, यसको सफलता गुणस्तर नियन्त्रण र आयल निगमको भण्डारण क्षमताको आधुनिकीकरणमा निर्भर रहनेछ । १० प्रतिशतको मिश्रण (E10) विश्वव्यापी रूपमा सुरक्षित मानिने हुनाले उपभोक्ताले डराउनुपर्ने अवस्था देखिँदैन ।
